భస్త్రిక
బలమైన ఉచ్ఛ్వాసం, బలమైన నిశ్వాసం — రెండూ సమానంగా. యోగంలో అత్యంత వేడిని పుట్టించే సాధన; సిద్ధంగా లేనివారికి మరీ వేగంగా బోధించే సాధన కూడా ఇదే.
పేరు అర్థం
భస్త్ర అంటే కమ్మరి తిత్తి. పొట్ట అలాగే పనిచేస్తుంది; అది రగిల్చే అగ్ని జఠరాగ్ని.
సాధన విధానం
- 1
వెన్ను నిటారుగా, చేతులు మోకాళ్ళపై ఉంచి దృఢమైన భంగిమలో కూర్చోండి.
- 2
ముక్కు ద్వారా బలంగా ఉచ్ఛ్వాసం తీసుకుని, పొట్టను పూర్తిగా విస్తరించండి.
- 3
అదే బలంతో నిశ్వాసం వదిలి, పొట్టను సంకోచింపజేయండి. రెండు భాగాలూ చురుకైనవే — కపాలభాతికీ దీనికీ తేడా ఇదే.
- 4
పది శ్వాసలు చేసి, ఆపై ఒక లోతైన ఉచ్ఛ్వాసం తీసుకుని నెమ్మదిగా వదలండి. ఇది ఒక చుట్టు.
- 5
మూడు చుట్లు పూర్తి సాధన. చుట్ల మధ్య పూర్తిగా విశ్రాంతి తీసుకోండి.
ప్రయోజనాలు
- బలమైన అంతర్గత వేడిని పుట్టిస్తుంది; జలుబు, దగ్గు, కఫానికి ప్రభావవంతం
- శ్వాస మార్గం శుభ్రపడి, ఊపిరితిత్తుల బలం పెరుగుతుంది
- జఠరాగ్ని రగిలి, ఆకలి–జీవక్రియ మెరుగవుతాయి
- బద్ధకం, మానసిక మసకదనం వేగంగా తొలగుతాయి
- సంప్రదాయ గ్రంథాల ప్రకారం మూడు దోషాలనూ సమతుల్యం చేస్తుంది
నాడీ వ్యవస్థపై ప్రభావం
భస్త్రిక ఛాతీ లోపలి ఒత్తిడిలో పెద్ద మార్పులను కలిగించి, స్పష్టమైన సానుభూతి ఉద్రేకాన్ని పుట్టిస్తుంది — సాధన సమయంలో గుండె వేగం, రక్తపోటు రెండూ పెరుగుతాయి. ఉద్దేశించిన ఫలితం అదే; నిషేధాల జాబితా పొడవుగా ఉండటానికి, దాన్ని అక్షరాలా పాటించవలసి రావడానికి కారణమూ అదే.